Sek Sokha

គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ៧ចំណុច ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​៖ ១. អធិបតេយ្យ​ភាព​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ប្រជាធិបតេយ្យ?)៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងថា ប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេស​រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែលមានព្រះមហាក្សត្រជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែអំណាចអធិបតេយ្យភាពជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។ ២. ប្រជាធិបតេយ្យ សេរី​ពហុបក្ស៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្ដល់នូវប្រព័ន្ធពហុបក្ស និងធានាដល់គណបក្សនយោបាយនូវសិទ្ធិមាន និងធ្វើសកម្មភាពដោយសេរីក្នុងដែនដែលកំណត់ដោយច្បាប់។ ៣. ការបែងចែកអំណាច៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាត​ឱ្យ​បង្កើតស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាល បីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមកគឺ នីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការ។ ៤. សិទ្ធិ និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញទទួលស្គាល់សិទ្ធិស៊ីវិល និងសិទ្ធិនយោបាយ រួមទាំងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំ សមាគម និងសាសនា។ ៥. សមភាព និងភាព​មិនរើសអើង៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញហាមឃាត់ការរើសអើង និងធានានូវសមភាពចំពោះមុខច្បាប់ ដោយមិនគិតពីពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ភាសា ជំនឿសាសនា និន្នាការនយោបាយ ដើមកំណើត ស្ថានភាពសង្គម ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬឋានៈផ្សេងទៀត។ ៦. ប្រព័ន្ធតុលាការឯករាជ្យ៖ រដ្ឋធ...

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុច​របស់ បណ្ឌិត​ កែម​ ឡី ១. លោក កែម ឡី ត្រូវបាន​គេ​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្ពស់ ចំពោះ​ភាពក្លាហាន​របស់លោក​។ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ និង​អ្នកសារព័ត៌មាន តែងតែ​ចាត់ទុក លោក កែម ឡី ជា​អ្នក​និយាយ​រិះគន់​មិន​សំចៃមាត់ ចំពោះ​ចំណុច​អវិជ្ជមាន​របស់​រដ្ឋាភិបាល និង​គណបក្សប្រឆាំង​។ ក្រៅពី​ការរិះគន់ លោក កែម ឡី តែងតែ​ផ្តល់​ដំណោះស្រាយ​តាមបែប​វិទ្យាសាស្ត្រ និង​បែប​តក្ក​វិទ្យា​( Logical)​ ។ លើសពីនេះ បើទោះបីជា លោក កែម ឡី ធ្លា​ប់រង​ការគំរាមកំហែង​ដល់​អាយុជីវិត​ក៏ដោយ តែ​បុរស​មាឌ​ដំបង និង​សម្បុរ​ស្រអែម​រូបនេះ មិនដែល​ផ្លាស់ប្តូរ​មនសិការ និង​ការងារ​របស់ខ្លួន​ឡើយ​។ ២. លោក កែម ឡី បាន​លះបង់​យ៉ាងច្រើន ដើម្បី​បុព្វហេតុ​សិទ្ធិមនុស្ស និង​សេរីភាព​នៃ​ការបញ្ចេញមតិ​។ លោក កែម ឡី សុខចិត្ត​លះបង់​ជីវិត ចោល​ប្រពន្ធ និង​កូន​ជាទី​ស្រឡាញ់​របស់លោក ដើម្បី​ធ្វើ​ការងារ​ស្រាវជ្រាវ​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​។ មុន​ទទួលមរណភាព លោក កែម ឡី បាន​បង្កើត​យុទ្ធនាការ​ « ១០០​រាត្រី​ »​ ។ ១០០​រាត្រី គឺជា​សកម្មភាព​របស់​លោក ក្នុងការ​រស់នៅ​ជាមួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ចំនួន​១០០​ខ្នង​ផ្ទះ ដើម្បី​ស្រាវជ្រាវ​ពី​បញ្ហា​របស់​ពលរដ្ឋ និង​ចងក្រង​ជា​ឯកសារ ទុក...

ប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាប្រព័ន្ធនយោបាយមួយដែលអំណាចស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃ​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ (រដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា​៥១ថ្មី)។ ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ អនុញ្ញាតឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ ចូលរួមក្នុងដំណើរការនៃ​ការ​សម្រេចចិត្ត និងនិយាយ ឬ​បញ្ចេញមតិ​ ​​អំពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសរបស់ខ្លួន​។ ជាធម្មតា​ ប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសង្គមទំនើប ដែលផ្តល់តម្លៃលើ សិទ្ធិ សេរីភាព និងសមភាព របស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប​។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាពលរដ្ឋ បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​តំណាង (តំណាងរាស្ត្រ និង​ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ​សង្កាត់)។ តំណាងរាស្ត្រ ឬ​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំសង្កាត់ ត្រូវធ្វើការ​ជំនួស​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្ចាស់អំណាច ក្នុងការបង្កើត ឬតាក់តែង​ច្បាប់ និងគោលនយោបាយផ្សេងៗ​ជាប្រយោជន៍សង្គម​ជាតិ។ តំណាងរាស្ត្រ និងក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំសង្កាត់ ទាំងនេះត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជា​ពលរដ្ឋ ហើយត្រូវ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ បោះឆ្នោតទម្លាក់ប្រសិនបើ ​តំណាងរាស្ត្រ​ និងក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំសង្កាត់ទាំងនេះ មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះការងារ ​ឬ​​សកម្មភាពរបស់ខ្លួន តាមរយៈការបោះឆ្នោតទៀងទាត់​៥ឆ្នាំម្ដង​​។ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ក៏មានន័យថា ការការពារ សិទ្ធិ និងសេរីភាព របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ម...

តើការអនុវត្ត​របប​អត្តាធិបតេយ្យ ផ្ទុយ​នឹង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ឬទេ? បើចម្លើយថា ផ្ទុយ សូមអានបន្ត។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើ ចម្លើយថា មិនផ្ទុយទេ សូមកុំអានបន្ត។   ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបប​អត្តាធិបតេយ្យ ទាមទារឱ្យមាន សកម្មភាពរួមគ្នាជា​យុទ្ធសាស្ត្រ អត់ធ្មត់ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួម។ ខាងក្រោម​នេះ​ជា​យោបល់ និង​មេរៀន​ខ្លះ ​ដែល​អាច​មាន​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ការតស៊ូ ​និង​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​របបអត្តាធិបតេយ្យ៖ ១. ពង្រឹងសង្គមស៊ីវិល៖ អង្គការសង្គមស៊ីវិលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ និងសិទ្ធិមនុស្ស។ គាំទ្រ និងផ្តល់អំណាចដល់ក្រុមសង្គមស៊ីវិល រួមទាំងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជន និងអង្គការប្រចាំ​មូលដ្ឋាន។ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួម​ពីក្រុមទាំង​នេះ ផ្តល់ធនធាន និងការពារសេរីភាពក្នុងការបង្កើតសមាគមរបស់សង្គម​នេះ​។ ២. កសាង​សម្ពន្ធភាព និងកិច្ចសហការ៖ បង្កើតសម្ពន្ធភាព និងកិច្ចសហការ ជាមួយបុគ្គល អង្គការ និងគណបក្សនយោបាយដែលមានគំនិតដូចគ្នា ដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នា​ចំពោះគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ​។ សហការ និងសម្របសម្រួលកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបង្កើនឥទ្ធិពល​​​របស់អ្នក​ប្រជាធិបត...

ខាងក្រោមនេះ ជាសេចក្ដីណែនាំទូទៅសម្រាប់អ្នកនយោបាយ នៅកម្ពុជា ដែលគួរធ្វើ និងមិនគួរធ្វើ។ ៦ធ្វើ៖ ១. ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ៖ ប្រកាន់យកតម្លៃនៃសេរីភាព សមភាព និងយុត្តិធម៌ ហើយធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការពង្រឹងស្ថាប័ន និងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។ ២. បម្រើប្រជាជន៖ ផ្តល់អាទិភាពដល់សុខុមាលភាព និងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការកែលម្អជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ​ តាមរយៈគោលនយោបាយ និងគំនិតផ្តួចផ្តើមដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ពួកគេ។ ៣. មានតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព៖ អនុវត្តតម្លាភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត ទំនាក់ទំនងជាមួយសាធារណជនដោយស្មោះត្រង់ និងទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពរបស់អ្នក។ ៤. ជំរុញបរិយាបន្នកម្ម៖ ចាប់យកភាពចម្រុះ និងធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតសង្គមបរិយាបន្ន ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាមានឱកាស និងតំណាងស្មើៗគ្នា។ ៥. អនុវត្តគោលការណ៍ដឹកនាំប្រកបដោយសីលធម៌៖ ដឹកនាំ​ដោយ​ធ្វើជាគំរូ សុចរិត​ភាព ភាពស្មោះត្រង់ និងអាកប្បកិរិយាប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃ​ជាអ្នកនយោបាយ។ ៦. សហការ និងបង្កើតភាពស្រុះស្រួលគ្នា៖ ជំរុញការសន្ទនា និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយគណបក្សនយោបាយ ភាគីពាក់ព័ន្ធ និងប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀត ដើម្...

អំពើពុករលួយ៖ តើមានភាពខុសគ្នាដូចម្ដេចមុន និងក្រោយ ​អានសេចក្ដីពន្យល់​អំពីនិយមន័យ​នៃអំពើ​ពុករលួយ អំពើពុករលួយ សំដៅលើអាកប្បកិរិយាមិនស្មោះត្រង់ ឬគ្មានសីលធម៌របស់បុគ្គលនៅក្នុងមុខតំណែងមានសិទ្ធិអំណាច ឬ​មានអាជ្ញា (អាជ្ញាធរ)។ នៅក្នុងបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា អំពើពុករលួយមានន័យថា មនុស្ស​មួយចំនួនដែល​កំពុងកាន់តំណែងមានឥទ្ធិពល ​ដូចជា​មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ជាដើម​ អាចបំពានអំណាចដើម្បីយកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន  ជាជាងបម្រើផលប្រយោជន៍​ល្អ​បំផុត ដើម្បីប្រទេសជាតិ និងប្រជាជនរបស់ខ្លួន។ អំពើពុករលួយអាចមានទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា ដូចជា ការស៊ីសំណូក ការកេងបន្លំ បក្ខពួកនិយម និងការអនុគ្រោះនិយម។ ជាឧទាហរណ៍ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលពុករលួយអាច​ទារ ឬទទួលយកប្រាក់ ឬអំណោយជាថ្នូរនឹងការផ្តល់សេវាជាក់លាក់ ឬផ្តល់ការអនុគ្រោះពិសេស​អ្វីមួយ។ នេះអាចរារាំងដល់ការប្រព្រឹត្តទៅដោយយុត្តិធម៌ និងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល បំផ្លាញទំនុកចិត្តសាធារណៈ និងជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ការអភិវឌ្ឍ និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រទេសទាំងមូល។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូច​ប្រទេសជាច្រើនទៀតដែរ អំពើពុករលួយអាចប៉ះពាល់ដល់វិស័យផ្សេងៗ រួមមាន នយោបាយ អាជីវកម្ម ការអនុវត្តច្បាប់ និងសេវាសាធារណៈ។ វាអាចនា...

តាម​ទស្សនៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយ​គួរ​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ដោយ​គោលការណ៍ ​មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និង​អហិង្សា។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើតសង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម​។ ការ​អប់រំ ឬ​ប្រៀនប្រដៅរបស់​​​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌ និង​ផ្តល់​អាទិភាព​​ដល់​​សុខុមាល​​ភាព​​របស់​​ប្រជាជន​​ជាង​​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន ឬអំណាច។ ​អ្នកដឹកនាំ​ត្រូវតែមាន​​គុណសម្បត្ដិ ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ សុចរិតភាព និងភាពមិនអាត្មានិយម។ គោលការណ៍ សមធម៌ យុត្តិធម៍ និងសមភាព​ គឺ​ជា​​ស្នូល​នៃ​ការយល់ដឹង​អំពី​​ទស្សនៈ​នយោបាយរបស់​ពុទ្ធសាសនា។ លើសពីនេះទៅទៀត ទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប​ក្នុងដំណើរការនយោបាយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពដោយសម្បជញ្ញៈ និងសីលធម៌។ មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ក្នុង​នយោបាយ​ដោយ​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ មាន​ការ​យល់​ដឹង និង​ការ​តាំង​ចិត្ត​ចំពោះ​អហិង្...

តាម​ទស្សនៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយ​គួរ​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ដោយ​ គោលការណ៍ ​មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និង​អហិង្សា ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និង លើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើត សង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម​ ។ ការ​អប់រំ ឬ​ប្រៀនប្រដៅរបស់​​​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌ និង​ផ្តល់​អាទិភាព​​ដល់​​សុខុមាល​​ភាព​​របស់​​ប្រជាជន​​ជាង​​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន ឬអំណាច។ ​អ្នកដឹកនាំ​ត្រូវតែមាន​​គុណសម្បត្ដិ ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ សុចរិតភាព និងភាពមិនអាត្មានិយម។ គោលការណ៍ សមធម៌ យុត្តិធម៍ និងសមភាព​ គឺ​ជា​​ស្នូល​នៃ​ការយល់ដឹង​អំពី​​ទស្សនៈ​នយោបាយរបស់​ពុទ្ធសាសនា។ លើសពីនេះទៅទៀត ទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប​ក្នុងដំណើរការនយោបាយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពដោយសម្បជញ្ញៈ និងសីលធម៌។ មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ក្នុង​នយោបាយ​ដោយ​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ មាន​ការ​យល់​ដឹង និង​ការ​តាំង​ចិត្ត​ចំពោ...

អភិបាលកិច្ច និងអភិបាលកិច្ចល្អ អភិបាលកិច្ច សំដៅលើវិធីដែលអំណាចត្រូវបានអនុវត្ត ការសម្រេចចិត្តត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយធនធានត្រូវបានគ្រប់គ្រងនៅក្នុងសង្គម ឬអង្គការណាមួយ។ អភិបាលកិច្ច ក្ដោបលើដំណើរការ រចនាសម្ព័ន្ធ និងស្ថាប័នដែល​ត្រូវបានអនុវត្ត​តាម​រយៈ​អាជ្ញាធរ ហើយ​គោលនយោបាយ ត្រូវបានរៀបចំបង្កើតឡើង​ និងអនុវត្ត។ អភិបាលកិច្ចល្អ ជាទូទៅត្រូវបានកំណត់​ដោយតម្លាភាព គណនេយ្យភាព ការចូលរួម នីតិរដ្ឋ ប្រសិទ្ធភាព និងបរិយាប័ន្ន។ ចំពោះថាតើ អភិបាលកិច្ចល្អ គួរត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឬយ៉ាងណានោះ យើងត្រូវកត់សម្គាល់ថា អភិបាលកិច្ចល្អ ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សុខុមាលភាព និងការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេស​ណាមួយ។ អភិបាលកិច្ចល្អ ជួយធានាថា ធនធានសាធារណៈត្រូវបានប្រើប្រាស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព លើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច លើកកំពស់នីតិរដ្ឋ ការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង​អំពី​ទំនុកចិត្ត​ និងភាពស្របច្បាប់រវាងរដ្ឋាភិបាល និងប្រជាពលរដ្ឋ។ ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏​ដូច​ជា​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត​ដែរ ការ​អនុវត្ត​គោលការណ៍​ អភិបាលកិច្ច​ល្អ​ អាច​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​យ៉ាង​សំខាន់។ កម្ពុជាបានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាអភិបាលក...

ដើម្បី​មើល និងកត់សម្គាល់​ឱ្យដឹងថា​ ប្រជាធិបតេយ្យមានដំណើរការល្អ ឬមិនល្អ​ ក្នុងបរិបទ​នៃប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យណា​ក៏ដោយ​ រួមទាំងបរិបទ​ក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជាផង ជាទូទៅ​គេមើល និងកត់សម្គាល់​លើ​​គោលការណ៍ ឬ​កត្តាសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖ ការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌៖ តើការបោះឆ្នោត ត្រូវបានធានា និងមានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែង ដោយមានគណបក្សជាច្រើន (ពហុបក្ស) មានឱកាសចូលរួមប្រកួត​​ដោយសេរី និង​យុត្តិធម៌ហើយ​ ឬនៅ? នីតិរដ្ឋ៖ តើប្រព័ន្ធតុលាការ ត្រូវបានពង្រឹង ដើម្បីធានាឱ្យមានឯករាជ្យ និងមានសមត្ថភាពអនុវត្តច្បាប់ដោយមិនលំអៀងហើយនៅ? សេរីភាពនៃការនិយាយ និងសារព័ត៌មាន៖ តើ​សិទ្ធិបុគ្គល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងការបញ្ចេញមតិ ត្រូវបានធានា ការពារឱ្យមានការ​បញ្ចេញមតិ ឬ​និយាយ និងផ្សព្វផ្សាយដោយសេរី ដែល​ជា​​កត្តា​សំខាន់សម្រាប់ការទទួលព័ត៌មាន ដើម្បីការជជែកពិភាក្សាជាសាធារណៈហើយឬនៅ? សង្គមស៊ីវិល៖ តើ​មានការលើកទឹកចិត្ត សង្គមស៊ីវិល​ រួមទាំងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល សហជីព និងអង្គការដទៃទៀត ឱ្យមាន​ការអភិវឌ្ឍយ៉ាង​សកម្ម និងរស់រវើក ក្នុងការបង្កលទ្ធភាព​ឱ្យ​សង្គមស៊ីវិល​អាចតស៊ូមតិដើម្បីផលប្រយោជន៍​​ដល់គ្រប់ភាគី​ និងសង្គមខ្មែរហើយឬនៅ? ការអប់រ...

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ គឺជាចំណេះដឹងដែលពលរដ្ឋត្រូវមាន ពាក់ព័ន្ធនឹង សិទ្ធិ ការទទួលខុសត្រូវ និងប្រព័ន្ធនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ ជាផ្នែកយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសដែលអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ព្រោះចំណេះដឹងនេះ នាំឱ្យពលរដ្ឋអាចសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ប្រកបដោយបញ្ញា ឱ្យមានរដ្ឋាភិបាលដែលខ្លួនចង់បាន និងចូលរួមប្រកបដោយអត្ថន័យនៅក្នុងដំណើរការនយោបាយ។ មានប្រភពផ្សេងៗជាច្រើនដែលអាចលើកកម្ពស់ ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ។ ប្រភពទាំងនេះមានដូចជា (១) ការអប់រំផ្លូវការ (២) ការរៀនក្រៅផ្លូវការ និង (៣) បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ការអប់រំផ្លូវការអាចមានដូចជា ថ្នាក់ពលរដ្ឋ ថ្នាក់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងថ្នាក់ព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្ន នៅតាមសាលា។ ការរៀនក្រៅផ្លូវការអាចមានដូចជា ការអានអត្ថបទព័ត៌មាន ការមើលវេទិកាពិភាក្សានយោបាយ និងការជជែកជាមួយមិត្តភក្តិ និងក្រុមគ្រួសារ អំពីនយោបាយ។ បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនអាចមានដូចជា ការចូលរួមក្នុង ការបោះឆ្នោត ការតវ៉ាផ្សេងៗ និងចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងយុទ្ធនាការឃោសនានយោបាយ។ ចំណេះដឹងរបស់​ពលរដ្ឋ មានសារៈសំខាន់ដោយសារហេតុផលមួយចំនួន ដែលណេះដឹងទាំងនេះ នាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ៖ ចេះសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ថា ត្រូវបោះឆ្នោតឱ្យអ...