Sek Sokha

កំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការនៅកម្ពុជាមានសារសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការលើកកម្ពស់នីតិរដ្ឋ និងការការពារសិទ្ធិមនុស្ស នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ខាងក្រោមនេះ​ ជា​ចំណុច​សំខាន់​ៗ​ខ្លះ​ដែល​អាចលើកយកមក​ដោះស្រាយ​ដើម្បី​នាំ​មក​នូវ​កំណែទម្រង់​ដ៏​មាន​អត្ថន័យ៖ ១. ឯករាជ្យភាព​ និងភាពមិនលម្អៀង​៖ ការធានានូវឯករាជ្យភាព និងភាព​មិនលម្អៀងរបស់​ស្ថាប័នតុលាការ​គឺជារឿងចាំបាច់។ ដាក់ចេញនូវការ​អនុវត្តវិធានការដើម្បីការពារចៅក្រមពីការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ និងការប្រើ​ឥទ្ធិពល ដើម្បី​ផ្ដល់ឱកាស​ឱ្យ​ចៅ​ក្រម​​ធ្វើការ និង​​ធ្វើសេចក្ដី​សម្រេចចិត្តដោយផ្អែកទៅលើច្បាប់ និងភស្តុតាងដែលបានដាក់ជូនចៅក្រម ( https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview- of-cambodian-judiciary/ ) ។​ ២. តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព៖ ការលើកកម្ពស់តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការមានសារសំខាន់ណាស់។ អាចសម្រេចបែបនេះ​បាន ដោយការលើកកម្ពស់ដំណើរការ​ជំនុំ​ជម្រះក្ដី​ដោយបើកចំហ និង​ជាសាធារណៈ ដោយមានគោលការណ៍ណែនាំច្បាស់លាស់សម្រាប់ការប្រព្រឹត្តិរបស់តុលាការ និងការបង្កើតយន្តការសម្រាប់ដោះស្រាយបណ្តឹងជំទាស់នឹងចៅក្រម ( https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview-of- កម្ពុជា-តុលាកា...

មានវិធីដែលបងប្អូន យុវជន ឬពលរដ្ឋសកម្មម្នាក់ៗ អាច ​ ចូល ​ រួម ​ ចំណែក ​ ក្នុង ​ ការ ​ លើក ​ កម្ពស់ ​ និងធ្វើឱ្យមាន​ យុត្តិធម៌ ​ សង្គម ​ នៅ ​ ក្នុង ​ សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដូចខាងក្រោម។  ស្វ័យអប់រំ៖ ប្រើពេលដើម្បីស្វែងយល់អំពីភាពអយុត្តិធម៌សង្គមដែលប៉ះពាល់ខ្លាំង ដល់ ​ សហគមន៍ ​ របស់ ​ លោក ​ អ្នក ​ ។ អានសៀវភៅ អត្ថបទ និងស្តាប់ទស្សនៈពីក្រុមប្រជាពលរដ្ឋដែលទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត។ ពង្រីក ​ ការ ​ យល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីវិសមភាពជាប្រព័ន្ធ។ ផ្សព្វផ្សាយភាពអយុត្តិធម៌របស់ក្រុមពលរដ្ឋទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត៖ ប្រើវេទិការបស់លោកអ្នក មិន ​ ថា ​ ប្រព័ន្ធ ​ ផ្សព្វផ្សាយសង្គម ព្រឹត្តិការណ៍សហគមន៍ ឬការសន្ទនា ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយឱ្យកាន់តែឮទូលំទូលាយ នូវ ភាពអយុត្តិធម៌ ដែលសហគមន៍ ប្រឈមនឹងការរើសអើង និងការគៀបសង្កត់នានា។ សកម្មបង្កើតឱកាស សម្រាប់ក្រុម ដែលខ្វះតំណាងដើម្បីចែករំលែករឿងដែលកើតឡើង។ គាំទ្រអង្គការក្នុងស្រុក៖ ស្រាវជ្រាវ និងចូលរួមជាមួយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និង សង្គមស៊ីវិល ដែល ​ មាន ​ មូលដ្ឋាន ឬស្នាក់ការនៅក្នុងសហគមន៍ ជាមួយ ក្រុមតស៊ូមតិ ឬ ក្រុមដែលខំប្រឹងប្រែងជួយក្រុម ដែល ​ កំពុង ​ ធ្វើ ​ ការ ​​ លើភាពអយុត្តិធម៌សង្គ...

តើ​កម្ពុជាប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថាន អ្វីខ្លះ? ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ហា​ធំៗ ដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈម "ការខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមធំៗ​ដូចខាង​ក្រោមនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ ដែលរដ្ឋភិបាល​ត្រូវ​​បំពេញ ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងសុខភាពបរិស្ថាន។" ការ​រិចរិល​ដី៖ ​ការ​រិចរិល​ដី​ដោយ​សារ​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ សំណឹក​ដី និង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​មិន​មាន​និរន្តរភាព។ ការថយចុះនៃជីវចម្រុះ៖ ជីវចម្រុះដ៏សម្បូរបែបរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រឈម​ការគំរាមកំហែងដោយការបាត់បង់ទីជម្រក ការជួញដូរសត្វព្រៃខុសច្បាប់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការរិចរិលនៃធនធានជលផលក្នុងទឹក៖ ការនេសាទហួសកម្រិត ការបំពុល និងការបំផ្លិចបំផ្លាញជម្រក ប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាប។ ការគ្រប់គ្រងធនធានឆ្នេរ និងសមុទ្រ៖ តំបន់ឆ្នេរទទួលរងការបំពុល សំណឹកឆ្នេរ និងការអនុវត្តការនេសាទដែលគ្មាននិរន្តរភាព។ ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់៖ នៅតែ​ជាបញ្ហាធំពាក់ព័ន្ធ​នឹង ការចោលកាកសំណល់ និងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់​ មិនបានល្អ​ត្រឹមត្រូវ​។ បន្ថែមពីលើនេះ ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលនាំឱ្យកើតមានគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ញឹកញាប...

ប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាប្រព័ន្ធនយោបាយមួយដែលអំណាចស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃ​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ (រដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា​៥១ថ្មី)។ ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ អនុញ្ញាតឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ ចូលរួមក្នុងដំណើរការនៃ​ការ​សម្រេចចិត្ត និងនិយាយ ឬ​បញ្ចេញមតិ​ ​​អំពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសរបស់ខ្លួន​។ ជាធម្មតា​ ប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសង្គមទំនើប ដែលផ្តល់តម្លៃលើ សិទ្ធិ សេរីភាព និងសមភាព របស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប​។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាពលរដ្ឋ បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​តំណាង (តំណាងរាស្ត្រ និង​ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ​សង្កាត់)។ តំណាងរាស្ត្រ ឬ​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំសង្កាត់ ត្រូវធ្វើការ​ជំនួស​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្ចាស់អំណាច ក្នុងការបង្កើត ឬតាក់តែង​ច្បាប់ និងគោលនយោបាយផ្សេងៗ​ជាប្រយោជន៍សង្គម​ជាតិ។ តំណាងរាស្ត្រ និងក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំសង្កាត់ ទាំងនេះត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជា​ពលរដ្ឋ ហើយត្រូវ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ បោះឆ្នោតទម្លាក់ប្រសិនបើ ​តំណាងរាស្ត្រ​ និងក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំសង្កាត់ទាំងនេះ មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះការងារ ​ឬ​​សកម្មភាពរបស់ខ្លួន តាមរយៈការបោះឆ្នោតទៀងទាត់​៥ឆ្នាំម្ដង​​។ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ក៏មានន័យថា ការការពារ សិទ្ធិ និងសេរីភាព របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ម...

តាម​ទស្សនៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយ​គួរ​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ដោយ​គោលការណ៍ ​មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និង​អហិង្សា។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើតសង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម​។ ការ​អប់រំ ឬ​ប្រៀនប្រដៅរបស់​​​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌ និង​ផ្តល់​អាទិភាព​​ដល់​​សុខុមាល​​ភាព​​របស់​​ប្រជាជន​​ជាង​​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន ឬអំណាច។ ​អ្នកដឹកនាំ​ត្រូវតែមាន​​គុណសម្បត្ដិ ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ សុចរិតភាព និងភាពមិនអាត្មានិយម។ គោលការណ៍ សមធម៌ យុត្តិធម៍ និងសមភាព​ គឺ​ជា​​ស្នូល​នៃ​ការយល់ដឹង​អំពី​​ទស្សនៈ​នយោបាយរបស់​ពុទ្ធសាសនា។ លើសពីនេះទៅទៀត ទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប​ក្នុងដំណើរការនយោបាយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពដោយសម្បជញ្ញៈ និងសីលធម៌។ មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ក្នុង​នយោបាយ​ដោយ​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ មាន​ការ​យល់​ដឹង និង​ការ​តាំង​ចិត្ត​ចំពោះ​អហិង្...

តាម​ទស្សនៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយ​គួរ​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ដោយ​ គោលការណ៍ ​មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និង​អហិង្សា ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និង លើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើត សង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម​ ។ ការ​អប់រំ ឬ​ប្រៀនប្រដៅរបស់​​​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌ និង​ផ្តល់​អាទិភាព​​ដល់​​សុខុមាល​​ភាព​​របស់​​ប្រជាជន​​ជាង​​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន ឬអំណាច។ ​អ្នកដឹកនាំ​ត្រូវតែមាន​​គុណសម្បត្ដិ ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ សុចរិតភាព និងភាពមិនអាត្មានិយម។ គោលការណ៍ សមធម៌ យុត្តិធម៍ និងសមភាព​ គឺ​ជា​​ស្នូល​នៃ​ការយល់ដឹង​អំពី​​ទស្សនៈ​នយោបាយរបស់​ពុទ្ធសាសនា។ លើសពីនេះទៅទៀត ទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប​ក្នុងដំណើរការនយោបាយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពដោយសម្បជញ្ញៈ និងសីលធម៌។ មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ក្នុង​នយោបាយ​ដោយ​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ មាន​ការ​យល់​ដឹង និង​ការ​តាំង​ចិត្ត​ចំពោ...

ដើម្បី​មើល និងកត់សម្គាល់​ឱ្យដឹងថា​ ប្រជាធិបតេយ្យមានដំណើរការល្អ ឬមិនល្អ​ ក្នុងបរិបទ​នៃប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យណា​ក៏ដោយ​ រួមទាំងបរិបទ​ក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជាផង ជាទូទៅ​គេមើល និងកត់សម្គាល់​លើ​​គោលការណ៍ ឬ​កត្តាសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖ ការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌៖ តើការបោះឆ្នោត ត្រូវបានធានា និងមានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែង ដោយមានគណបក្សជាច្រើន (ពហុបក្ស) មានឱកាសចូលរួមប្រកួត​​ដោយសេរី និង​យុត្តិធម៌ហើយ​ ឬនៅ? នីតិរដ្ឋ៖ តើប្រព័ន្ធតុលាការ ត្រូវបានពង្រឹង ដើម្បីធានាឱ្យមានឯករាជ្យ និងមានសមត្ថភាពអនុវត្តច្បាប់ដោយមិនលំអៀងហើយនៅ? សេរីភាពនៃការនិយាយ និងសារព័ត៌មាន៖ តើ​សិទ្ធិបុគ្គល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងការបញ្ចេញមតិ ត្រូវបានធានា ការពារឱ្យមានការ​បញ្ចេញមតិ ឬ​និយាយ និងផ្សព្វផ្សាយដោយសេរី ដែល​ជា​​កត្តា​សំខាន់សម្រាប់ការទទួលព័ត៌មាន ដើម្បីការជជែកពិភាក្សាជាសាធារណៈហើយឬនៅ? សង្គមស៊ីវិល៖ តើ​មានការលើកទឹកចិត្ត សង្គមស៊ីវិល​ រួមទាំងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល សហជីព និងអង្គការដទៃទៀត ឱ្យមាន​ការអភិវឌ្ឍយ៉ាង​សកម្ម និងរស់រវើក ក្នុងការបង្កលទ្ធភាព​ឱ្យ​សង្គមស៊ីវិល​អាចតស៊ូមតិដើម្បីផលប្រយោជន៍​​ដល់គ្រប់ភាគី​ និងសង្គមខ្មែរហើយឬនៅ? ការអប់រ...

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាទស្សនៈយ៉ាងស្មុគស្មាញដែលមានការបកស្រាយ ពន្យល់ផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែមានធាតុបីសំខាន់ៗ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅថា ជាធាតុសំខាន់៖ គុណតម្លៃគ្រឹះ សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាព៖ ការគោរពសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស ដូចជា សេរីភាពក្នុងការនិយាយ ការជួបជុំ សាសនា និងសារព័ត៌មាន មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការចូលរួម និងការបញ្ចេញមតិតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ សមភាព ឬភាពស្មើមុខគ្នាចំពោះមុខច្បាប់៖ ការប្រព្រឹត្តចំពោះ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវស្មើភាពគ្នា តាមផ្លូវច្បាប់ ដោយមិនគិតពីកត្តាណាមួយ ដូចជា ពូជសាសន៍ សាសនា ភេទ ឬស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គមជាដើម។ ការគ្រប់គ្រងដោយការយល់ព្រម៖ ភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋាភិបាលកើតចេញពីការយល់ព្រមពី ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលតាមធម្មតា គឺតាមរយៈនៃការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។ រចនាសម្ព័ន្ធ និងដំណើរការនយោបាយ៖ នីតិរដ្ឋ ឬការដឹកនាំប្រទេសដោយច្បាប់៖ ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប រួមទាំងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់ដូចគ្នា ហើយគ្មាននរណាម្នាក់នៅពីលើច្បាប់ ឬអាចយកច្បាប់មកជាន់ឈ្លីនោះទេ។ ការបែងចែកអំណាច និងជញ្ជីងអំណាច (ការត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាព)៖ អំណាចត្រូវចែកដាច់ពីគ្នា រវាងស្ថាប័នរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។ អំណាច...