Skip to main content

ធាតុសំខាន់ៗនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាទស្សនៈយ៉ាងស្មុគស្មាញដែលមានការបកស្រាយ ពន្យល់ផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែមានធាតុបីសំខាន់ៗ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅថា ជាធាតុសំខាន់៖

គុណតម្លៃគ្រឹះ

សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាព៖ ការគោរពសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស ដូចជា សេរីភាពក្នុងការនិយាយ ការជួបជុំ សាសនា និងសារព័ត៌មាន មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការចូលរួម និងការបញ្ចេញមតិតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។

សមភាព ឬភាពស្មើមុខគ្នាចំពោះមុខច្បាប់៖ ការប្រព្រឹត្តចំពោះ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវស្មើភាពគ្នា តាមផ្លូវច្បាប់ ដោយមិនគិតពីកត្តាណាមួយ ដូចជា ពូជសាសន៍ សាសនា ភេទ ឬស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គមជាដើម។

ការគ្រប់គ្រងដោយការយល់ព្រម៖ ភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋាភិបាលកើតចេញពីការយល់ព្រមពី ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលតាមធម្មតា គឺតាមរយៈនៃការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។

រចនាសម្ព័ន្ធ និងដំណើរការនយោបាយ៖

នីតិរដ្ឋ ឬការដឹកនាំប្រទេសដោយច្បាប់៖ ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប រួមទាំងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់ដូចគ្នា ហើយគ្មាននរណាម្នាក់នៅពីលើច្បាប់ ឬអាចយកច្បាប់មកជាន់ឈ្លីនោះទេ។

ការបែងចែកអំណាច និងជញ្ជីងអំណាច (ការត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាព)៖ អំណាចត្រូវចែកដាច់ពីគ្នា រវាងស្ថាប័នរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការ ត្រូវចែកដាច់ពីគ្នា ដើម្បីការពារការក្ដោបអំណាច និងការរំលោភបំពានអំណាច។

ប្រព័ន្ធពហុបក្ស៖ ប្រជាពលរដ្ឋ មានសិទ្ធិបង្កើត និងចូលរួមគណបក្សនយោបាយ និងប្រកួតប្រជែងការបោះឆ្នោត ដោយផ្តល់ជម្រើសក្នុងការប្រកួតប្រជែង។

ការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌៖ ការបោះឆ្នោតទៀងទាត់ ត្រូវតែធ្វើឡើងដោយមានការបោះឆ្នោតសកល (ប្រជាពលរដ្ឋពេញវ័យអាចបោះឆ្នោតបាន) ដោយសន្លឹកឆ្នោតសម្ងាត់ និងការប្រកួតប្រជែងដោយយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមបេក្ខជន។

ការទទួលខុសត្រូវ និងតម្លាភាព៖ មន្ត្រី និងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល មានការទទួលខុសត្រូវចំពោះ ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយមានការសម្រេចចិត្តជាចំហ និងបង្ហាញព័ត៌មាន ជូនប្រជាពលរដ្ឋ។

ការចូលរួម និងការងារពាក់ព័ន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៖

សេរីភាពពលរដ្ឋ៖ សិទ្ធិក្នុងការតវ៉ា ដាក់ញត្តិ និងចូលរួមក្នុងការនិយាយជាសាធារណៈមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលចេះទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ និងបង្កើតគោលនយោបាយ។

ពលរដ្ឋមានចំណេះដឹង និងទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់៖ ការទទួលបាននូវការអប់រំ និងព័ត៌មានច្បាស់លាស់ និងអាចទុកចិត្តបាន ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយបញ្ញា ចំពោះរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមរបស់ខ្លួន។

ភាពចុះសម្រុងសង្គម៖ គំនិតនៃអត្តសញ្ញាណរួមគ្នា និងការគោរពចំពោះទស្សនៈចម្រុះ និងផ្សេងៗគ្នា ជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការសម្របសម្រួលនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។

ការរៀបរាប់ទាំងប៉ុន្មាននេះ គ្រាន់តែជាធាតុសំខាន់ៗខ្លះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ រីឯការអនុវត្តជាក់លាក់ និងការផ្ដោតជាសំខាន់ អាចប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងរវាងប្រទេសនីមួយៗ និងបរិបទនៃប្រទេសនីមួយៗនោះ។ វាជារឿងសំខាន់ដែលត្រូវចងចាំថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យគឺជាដំណើរការអនុវត្តជាប្រចាំ មិនមែនជាចំណុចបញ្ចប់មិនប្រែប្រួល ដែលទាមទារឱ្យមានការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច ដើម្បីរក្សា និងពង្រីកប្រយោជន៍របស់វា។


Comments

Popular posts from this blog

សាមគ្គី និង​ សាមគ្គីធម៌

ធម្មទេសនា ថ្ងៃទី២៣-៨-៦៦ របស់ភិក្ខុ យឹម-សំអឿន វត្តលង្កា ភ្នំពេញ, ការផ្សាយរបស់វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៦៦ សាមគ្គីកថា នមោ តស្ស ភគវតា អរហតោ សម្មា សម្ពុទ្ធស្ស ។ សូម​នមស្ការ ចំពោះ​ព្រះភគវន្តមុនី អរហំសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះ​អង្គ​នោះ (ព្រម​ទាំង​ព្រះ​ធម៌ និង​ព្រះ​អរិយសង្ឃ ដោយ​សេចក្ដី​គោរព)។ ​វេលា​នេះ អាត្មាភាព​សូម​ដក​ស្រង់​យក​ពុទ្ធភាសិតថា៖ “សុខា សង្ឃស្ស សាមគ្គី“ ប្រែថា ” សេចក្ដី​ព្រម​ព្រៀង​គ្នារវាង​ពួក​ក្រុម​នាំ​ឱ្យកើត​សន្តិ​សុខ​(ក្នុង​លោក​)“ ​ដែល​មាន​សម្ដែង​ជា​ធម្មាធិដ្ឋានក្នុង ឱវាទ​ប្បាតមោក្ខ” ជា​ធម្មស្ស​វនា​ការ ដូច​តទៅ​នេះ៖ សាមគ្គីមាន៣យ៉ាងគឺ៖ ​១. កាយសាមគ្គី = សេចក្ដី​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​ដោយ​កាយ គឺ​កិច្ច​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ពួក​របស់​ខ្លួន ត្រូវ​តែ​ជួយ​ខ្នះ​ខ្នែង​ដោយ​កម្លាំង​កាយ​អប​ស្ទប​ព្រួត​គ្នា​ធ្វើ ដើម្បី​ញ៉ាំង​កិច្ច​ការ​នោះឱ្យឆាប់​សម្រេច​ដូច​បំណង​។ ម្យ៉ាង​ទៀត ​ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ខ្លួន​ឱ្យ​​មាន​សណ្ដាប់​ធ្នាប់​ដោយ​កាយ​ដែល​មាន​របៀប​រៀបរយ​ដូច​គ្នា ហៅថា “កាយសាមគ្គី” ។ ២. វចីសាមគ្គី = សេចក្ដី​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​ដោយ​ពាក្យ​សំដី គឺ​ហេតុ​ការណ៍​ រឿង​រ៉ាវ ឬ កម្ម​វិធ

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ (Citizen Knowledge)

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ គឺជាចំណេះដឹងដែលពលរដ្ឋត្រូវមាន ពាក់ព័ន្ធនឹង សិទ្ធិ ការទទួលខុសត្រូវ និងប្រព័ន្ធនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ ជាផ្នែកយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសដែលអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ព្រោះចំណេះដឹងនេះ នាំឱ្យពលរដ្ឋអាចសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ប្រកបដោយបញ្ញា ឱ្យមានរដ្ឋាភិបាលដែលខ្លួនចង់បាន និងចូលរួមប្រកបដោយអត្ថន័យនៅក្នុងដំណើរការនយោបាយ។ មានប្រភពផ្សេងៗជាច្រើនដែលអាចលើកកម្ពស់ ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ។ ប្រភពទាំងនេះមានដូចជា (១) ការអប់រំផ្លូវការ (២) ការរៀនក្រៅផ្លូវការ និង (៣) បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ការអប់រំផ្លូវការអាចមានដូចជា ថ្នាក់ពលរដ្ឋ ថ្នាក់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងថ្នាក់ព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្ន នៅតាមសាលា។ ការរៀនក្រៅផ្លូវការអាចមានដូចជា ការអានអត្ថបទព័ត៌មាន ការមើលវេទិកាពិភាក្សានយោបាយ និងការជជែកជាមួយមិត្តភក្តិ និងក្រុមគ្រួសារ អំពីនយោបាយ។ បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនអាចមានដូចជា ការចូលរួមក្នុង ការបោះឆ្នោត ការតវ៉ាផ្សេងៗ និងចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងយុទ្ធនាការឃោសនានយោបាយ។ ចំណេះដឹងរបស់​ពលរដ្ឋ មានសារៈសំខាន់ដោយសារហេតុផលមួយចំនួន ដែលណេះដឹងទាំងនេះ នាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ៖ ចេះសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ថា ត្រូវបោះឆ្នោតឱ្យអ

ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​នយោបាយ

តាម​ទស្សនៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយ​គួរ​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ដោយ​ គោលការណ៍ ​មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និង​អហិង្សា ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និង លើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើត សង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម​ ។ ការ​អប់រំ ឬ​ប្រៀនប្រដៅរបស់​​​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌ និង​ផ្តល់​អាទិភាព​​ដល់​​សុខុមាល​​ភាព​​របស់​​ប្រជាជន​​ជាង​​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន ឬអំណាច។ ​អ្នកដឹកនាំ​ត្រូវតែមាន​​គុណសម្បត្ដិ ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ សុចរិតភាព និងភាពមិនអាត្មានិយម។ គោលការណ៍ សមធម៌ យុត្តិធម៍ និងសមភាព​ គឺ​ជា​​ស្នូល​នៃ​ការយល់ដឹង​អំពី​​ទស្សនៈ​នយោបាយរបស់​ពុទ្ធសាសនា។ លើសពីនេះទៅទៀត ទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប​ក្នុងដំណើរការនយោបាយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពដោយសម្បជញ្ញៈ និងសីលធម៌។ មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ក្នុង​នយោបាយ​ដោយ​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ មាន​ការ​យល់​ដឹង និង​ការ​តាំង​ចិត្ត​ចំពោ