Sek Sokha

Posts

គោលដៅទី១៦៖ សន្តិភាព យុត្តិធម៌និងស្ថាប័នរឹងមាំ

លើកកម្ពស់សង្គមដែលមានសន្តិភាព និងប្រកបដោយបរិយាបន្ន ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ផ្តល់នូវការទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្រជាជនគ្រប់រូប និងកសាងស្ថាប័នដែលមានប្រសិទ្ធភាព គណនេយ្យភាព និងបរិយាប័ន្ននៅគ្រប់កម្រិត។ គោលដៅទី១៦ គឺអំពីការលើកកម្ពស់សង្គមប្រកបដោយសន្តិភាព និងបរិយាបន្ន ការផ្តល់សិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ទាំងអស់គ្នា និងការកសាងស្ថាប័នប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព គណនេយ្យភាព និងបរិយាបន្ននៅគ្រប់កម្រិតទាំងអស់។ ប្រជាជន នៅគ្រប់ទីកន្លែង រស់នៅដោយគ្មានការភ័យខ្លាចនូវអំពើហិង្សាគ្រប់ទម្រង់ និងមានសុវត្ថិភាពគ្រប់ពេលក្នុងជីវិតរបស់ពួកគាត់ មិនថា ជាតិសាសន៍ ជំនឿ ឬនិន្នាការផ្លូវភេទរបស់ពួកគេ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្លោះហិង្សាដែលកំពុងកើតមានជាបន្ត និងថ្មីៗ នៅជុំវិញពិភពលោកកំពុងធ្វើដំណើរប្រាសចាកមាគ៌ាសកលលោកឆ្ពោះទៅកាន់សន្តិភាព និងប្រាសចាកពីការសម្រេចជោគជ័យនូវគោលដៅទី១៦នេះ។ ជាការគួរឱ្យព្រួយបារម្ភណាស់ ដែលនៅឆ្នាំ២០២២ យើងបានឃើញជាក់ស្ដែងនូវមរណភាពជនស៊ីវិលទាក់ទងនឹងជម្លោះ កើនឡើងច្រើនជាង៥០ភាគរយ ដែលនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីប្រទេសនានាបានអនុម័តរបៀបវារៈសម្រាប់សម្រេចគោលដៅនៅឆ្នាំ២០៣០ - ដែលមរណភាពនេះ ភាគច្រើនដោយសារតែសង្គ្រា...

សន្ដិភាព តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា

ស្ថិតក្នុងសម្ពាធនៃលោកាភិវឌ្ឍន៍ មនុស្សទូទាំងសាកលលោក កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហានៃការដណ្ដើមធនធានធម្មជាតិ ដើម្បីស្នងនូវការលូតលាស់ផ្នែកវត្ថុនិយម និងបរិភោគនិយម ដែលជាកត្ដាមួយនាំមកនូវវិបត្តិផ្នែកទស្សនគិត ឬជាដើមហេតុនៃការខ្វែងគំនិងគ្នា ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ សង្គម។ ការខ្វែងគំនិតនេះ នាំមកនូវផលប៉ះទង្គិចទាំងផ្នែករាងកាយ និងចិត្តវិញ្ញាណ ដែលយើងអាចនិយាយក្នុងភាសាសន្ដិភាពថា “ហិង្សា”។ អំពើហិង្សាកើតឡើងរវាងប្រទេស និងប្រទេស ឬប្រជាជន និងប្រជាជន ក្នុងសង្គមត្រូវរកវិធីដោះស្រាយរម្ងាប់អំពើទាំងនេះ ដើម្បីសន្ដិ ស្ងប់សុខរបស់ប្រជាជន។ បើជារឿងប៉ះពាល់ផ្នែកសន្ដិសុខរវាងប្រទេស គេត្រូវការរកដំណោះស្រាយដោយសន្ដិវិធី ដោយការចរចា និងធ្វើសន្ធិសញ្ញារវាងប្រទេស ដោយមានការទទួលស្គាល់អំពីប្រទេសជាមិត្ត ឬសហគមន៍លោក ដែលហៅឈ្មោះជាផ្លូវការថា “អង្គការសហប្រជាជាតិ” ឬអង្គការនានា ដែលទទួលបន្ទុក ផ្នែកដំណោះស្រាយរកសន្ដិភាព ចំណែកជម្លោះរវាងប្រជាជន និងប្រជាជន គេត្រូវការរកដំណោះស្រាយ ឬសម្របសម្រួលគ្នា តែសម្រាប់បុគ្គលមួយចំនួន ដែលត្រូវការសន្ដិភាពយ៉ាងពិតប្រាកដ គេត្រូវការវិវេកខ្លួន ដោយផ្ដោតលើអារម្មណ៍មានសតិ ជាទីតាំង...

៧ចំណុចនៃគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ (សម្រាប់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យនិយម)

គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ៧ចំណុច ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ ១. អធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ប្រជាធិបតេយ្យ?)៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងថា ប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលមានព្រះមហាក្សត្រជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែអំណាចអធិបតេយ្យភាពជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។ ២. ប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្ដល់នូវប្រព័ន្ធពហុបក្ស និងធានាដល់គណបក្សនយោបាយនូវសិទ្ធិមាន និងធ្វើសកម្មភាពដោយសេរីក្នុងដែនដែលកំណត់ដោយច្បាប់។ ៣. ការបែងចែកអំណាច៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាល បីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមកគឺ នីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការ។ ៤. សិទ្ធិ និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញទទួលស្គាល់សិទ្ធិស៊ីវិល និងសិទ្ធិនយោបាយ រួមទាំងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំ សមាគម និងសាសនា។ ៥. សមភាព និងភាពមិនរើសអើង៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញហាមឃាត់ការរើសអើង និងធានានូវសមភាពចំពោះមុខច្បាប់ ដោយមិនគិតពីពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ភាសា ជំនឿសាសនា និន្នាការនយោបាយ ដើមកំណើត ស្ថានភាពសង្គម ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬឋានៈផ្សេងទៀត។ ៦. ប្រព័ន្ធតុលាការឯករាជ្យ៖ រដ្ឋធ...

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុចរបស់ បណ្ឌិតកែម ឡី

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុចរបស់ បណ្ឌិត កែម ឡី ១. លោក កែម ឡី ត្រូវបានគេឲ្យតម្លៃខ្ពស់ ចំពោះភាពក្លាហានរបស់លោក។ ពលរដ្ឋខ្មែរ និងអ្នកសារព័ត៌មាន តែងតែចាត់ទុក លោក កែម ឡី ជាអ្នកនិយាយរិះគន់មិនសំចៃមាត់ ចំពោះចំណុចអវិជ្ជមានរបស់រដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សប្រឆាំង។ ក្រៅពីការរិះគន់ លោក កែម ឡី តែងតែផ្តល់ដំណោះស្រាយតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងបែបតក្កវិទ្យា( Logical) ។ លើសពីនេះ បើទោះបីជា លោក កែម ឡី ធ្លាប់រងការគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតក៏ដោយ តែបុរសមាឌដំបង និងសម្បុរស្រអែមរូបនេះ មិនដែលផ្លាស់ប្តូរមនសិការ និងការងាររបស់ខ្លួនឡើយ។ ២. លោក កែម ឡី បានលះបង់យ៉ាងច្រើន ដើម្បីបុព្វហេតុសិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ លោក កែម ឡី សុខចិត្តលះបង់ជីវិត ចោលប្រពន្ធ និងកូនជាទីស្រឡាញ់របស់លោក ដើម្បីធ្វើការងារស្រាវជ្រាវជាប្រយោជន៍ដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ។ មុនទទួលមរណភាព លោក កែម ឡី បានបង្កើតយុទ្ធនាការ « ១០០រាត្រី » ។ ១០០រាត្រី គឺជាសកម្មភាពរបស់លោក ក្នុងការរស់នៅជាមួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរចំនួន១០០ខ្នងផ្ទះ ដើម្បីស្រាវជ្រាវពីបញ្ហារបស់ពលរដ្ឋ និងចងក្រងជាឯកសារ ទុក...

កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ

កំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការនៅកម្ពុជាមានសារសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការលើកកម្ពស់នីតិរដ្ឋ និងការការពារសិទ្ធិមនុស្ស នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ខាងក្រោមនេះ ជាចំណុចសំខាន់ៗខ្លះដែលអាចលើកយកមកដោះស្រាយដើម្បីនាំមកនូវកំណែទម្រង់ដ៏មានអត្ថន័យ៖ ១. ឯករាជ្យភាព និងភាពមិនលម្អៀង៖ ការធានានូវឯករាជ្យភាព និងភាពមិនលម្អៀងរបស់ស្ថាប័នតុលាការគឺជារឿងចាំបាច់។ ដាក់ចេញនូវការអនុវត្តវិធានការដើម្បីការពារចៅក្រមពីការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ និងការប្រើឥទ្ធិពល ដើម្បីផ្ដល់ឱកាសឱ្យចៅក្រមធ្វើការ និងធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកទៅលើច្បាប់ និងភស្តុតាងដែលបានដាក់ជូនចៅក្រម ( https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview- of-cambodian-judiciary/ ) ។ ២. តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព៖ ការលើកកម្ពស់តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការមានសារសំខាន់ណាស់។ អាចសម្រេចបែបនេះបាន ដោយការលើកកម្ពស់ដំណើរការជំនុំជម្រះក្ដីដោយបើកចំហ និងជាសាធារណៈ ដោយមានគោលការណ៍ណែនាំច្បាស់លាស់សម្រាប់ការប្រព្រឹត្តិរបស់តុលាការ និងការបង្កើតយន្តការសម្រាប់ដោះស្រាយបណ្តឹងជំទាស់នឹងចៅក្រម ( https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview-of- កម្ពុជា-តុលាកា...

វិធីដែលយុវជន ពលរដ្ឋសកម្ម អាចចូលរួមជួយដោះស្រាយភាពអយុត្តិធម៌សង្គម

មានវិធីដែលបងប្អូន យុវជន ឬពលរដ្ឋសកម្មម្នាក់ៗ អាច ចូល រួម ចំណែក ក្នុង ការ លើក កម្ពស់ និងធ្វើឱ្យមាន យុត្តិធម៌ សង្គម នៅ ក្នុង សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដូចខាងក្រោម។ ស្វ័យអប់រំ៖ ប្រើពេលដើម្បីស្វែងយល់អំពីភាពអយុត្តិធម៌សង្គមដែលប៉ះពាល់ខ្លាំង ដល់ សហគមន៍ របស់ លោក អ្នក ។ អានសៀវភៅ អត្ថបទ និងស្តាប់ទស្សនៈពីក្រុមប្រជាពលរដ្ឋដែលទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត។ ពង្រីក ការ យល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីវិសមភាពជាប្រព័ន្ធ។ ផ្សព្វផ្សាយភាពអយុត្តិធម៌របស់ក្រុមពលរដ្ឋទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត៖ ប្រើវេទិការបស់លោកអ្នក មិន ថា ប្រព័ន្ធ ផ្សព្វផ្សាយសង្គម ព្រឹត្តិការណ៍សហគមន៍ ឬការសន្ទនា ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយឱ្យកាន់តែឮទូលំទូលាយ នូវ ភាពអយុត្តិធម៌ ដែលសហគមន៍ ប្រឈមនឹងការរើសអើង និងការគៀបសង្កត់នានា។ សកម្មបង្កើតឱកាស សម្រាប់ក្រុម ដែលខ្វះតំណាងដើម្បីចែករំលែករឿងដែលកើតឡើង។ គាំទ្រអង្គការក្នុងស្រុក៖ ស្រាវជ្រាវ និងចូលរួមជាមួយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និង សង្គមស៊ីវិល ដែល មាន មូលដ្ឋាន ឬស្នាក់ការនៅក្នុងសហគមន៍ ជាមួយ ក្រុមតស៊ូមតិ ឬ ក្រុមដែលខំប្រឹងប្រែងជួយក្រុម ដែល កំពុង ធ្វើ ការ លើភាពអយុត្តិធម៌សង្គ...